W dniu 2 grudnia 2025 r. Trybunał Konstytucyjny wydał przełomowy wyrok, który może wstrząsnąć wieloletnią praktyką sądową dotyczącą urządzeń przesyłowych. W sprawie o sygn. P 10/16 TK uznał, że przedsiębiorcy przesyłowi oraz Skarb Państwa nie mogli przed 2008 r. nabywać przez zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

To orzeczenie — choć zapadłe większością głosów i przy dwóch zdaniach odrębnych — ma potencjał zmienić krajobraz sporów o linie energetyczne, gazociągi, wodociągi czy sieci telekomunikacyjne.

1. O co pytały sądy?

Sądy Rejonowe w Grudziądzu i Brodnicy zwróciły się do TK z pytaniem, czy art. 292 k.c. w zw. z art. 285 § 1–2 k.c. można rozumieć tak, że przed wejściem w życie art. 305¹–305⁴ k.c. dopuszczalne było zasiedzenie służebności odpowiadającej służebności przesyłu — nawet bez decyzji wywłaszczeniowych.

Innymi słowy: czy przedsiębiorstwa przesyłowe mogły „zasiedzieć” dostęp do cudzej nieruchomości, zanim ustawodawca w 2008 r. wprowadził służebność przesyłu?

2. Co orzekł Trybunał?

TK uznał, że taka wykładnia jest niezgodna z Konstytucją.

❗ Kluczowa teza wyroku:

Nie można było przed 2008 r. zasiedzieć służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu.

Trybunał wskazał naruszenie:

• art. 21 ust. 1 Konstytucji – ochrona własności,
• art. 64 ust. 2 i 3 – równa ochrona praw majątkowych i ograniczenia tylko ustawowe,
• art. 31 ust. 3 – zasada proporcjonalności,
• art. 2 – zasada zaufania obywatela do państwa.

3. Dlaczego TK uznał zasiedzenie za niekonstytucyjne?

Trybunał podkreślił kilka kluczowych argumentów:

A. Brak podstawy ustawowej przed 2008 r.

Służebność przesyłu została wprowadzona dopiero ustawą z 2008 r. Wcześniej nie istniał przepis, który pozwalałby na trwałe ograniczenie prawa własności w taki sposób.

B. Zbyt daleko idąca ingerencja w prawo własności.

Zasiedzenie prowadzi do nieodpłatnego pozbawienia właściciela części uprawnień — bez decyzji, bez odszkodowania, bez procedury.

C. Naruszenie zasady zaufania do państwa.

Właściciel nie mógł przewidzieć, że brak reakcji na fakt istnienia urządzeń przesyłowych doprowadzi do utraty prawa.

D. Nieproporcjonalność.

TK uznał, że interes przedsiębiorcy nie może przeważać nad konstytucyjną ochroną własności.

4. Co to oznacza dla właścicieli nieruchomości?

Wyrok otwiera szerokie możliwości:

✔ Roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie

Jeżeli przedsiębiorca powoływał się na zasiedzenie sprzed 2008 r. — argument ten upada.

✔ Możliwość żądania ustanowienia służebności przesyłu za wynagrodzeniem

Właściciel może domagać się formalnego uregulowania sytuacji.

✔ Podważanie wcześniejszych orzeczeń

W określonych przypadkach możliwe jest wznowienie postępowania.

5. Czy wyrok zmienia dotychczasową linię SN?

Tak — i to radykalnie.

Przez lata Sąd Najwyższy akceptował zasiedzenie służebności gruntowej odpowiadającej służebności przesyłu.
TK uznał tę konstrukcję za niekonstytucyjną, co oznacza konieczność:

• zmiany praktyki sądów powszechnych,
• ostrożniejszego podejścia do zasiedzenia w sprawach przesyłowych,
• ponownej oceny wielu zakończonych sporów.

7. Podsumowanie

Wyrok TK z 2 grudnia 2025 r. to jedno z najważniejszych orzeczeń dotyczących infrastruktury przesyłowej od lat.

W praktyce:

• wzmacnia pozycję właścicieli,
• osłabia przedsiębiorstwa przesyłowe,
• podważa dotychczasową linię orzeczniczą SN,
• może wywołać falę nowych postępowań.