Przedsiębiorca z terenu Górnośląskiego Zagłębia Węglowego. Hala, w której działa jego firma, stoi na gruncie, pod którym kopalnia prowadziła eksploatację. Pękają ściany, osiada posadzka, wypadają framugi. Do tego przestoje — czyli utracone korzyści.

Wchodzi w spór z przedsiębiorcą górniczym. Negocjacje, ugoda, w końcu sąd. Pełnomocnik wystawia faktury: honorarium plus 23% VAT.

I tu pojawia się pytanie, które zadaje niemal każdy klient — i na które jego księgowa zwykle odpowiada „lepiej nie ryzykować":

Czy mogę odliczyć VAT z faktur za obsługę prawną, skoro samo odszkodowanie nie podlega VAT?

Odpowiedź brzmi: tak. I nie jest to kruczek ani luka. To bezpośrednia konsekwencja fundamentu całego systemu VAT.

W 2026 r. uzyskaliśmy dla naszego Klienta dwie interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, w których organ w całości uznał nasze stanowisko za prawidłowe.

Skąd w ogóle bierze się wątpliwość?

Argument przeciwko odliczeniu wygląda pozornie mocno i dlatego tak mocno utrzymuje się w opinii powszechnej:

Odszkodowanie nie jest wynagrodzeniem za dostawę towaru ani za usługę. Nie podlega VAT. Skoro usługa prawna służy uzyskaniu czegoś, co jest poza VAT, to nie służy „czynnościom opodatkowanym" — a art. 86 ust. 1 ustawy o VAT wymaga właśnie takiego związku. Do tego art. 88 ust. 3a pkt 2 wyłącza odliczenie, gdy transakcja nie podlega opodatkowaniu.

Brzmi logicznie. Jest jednak błędne — i to w dwóch miejscach.

Po pierwsze, art. 88 ust. 3a pkt 2 dotyczy transakcji udokumentowanej fakturą, a więc usługi prawnej. Usługa adwokata czy radcy prawnego jest w pełni opodatkowana VAT. Odszkodowanie nie jest przedmiotem tej faktury — jest jej efektem gospodarczym. To nie ta sama czynność.

Po drugie — i to jest właściwe pole gry — art. 86 ust. 1 nigdy nie wymagał związku bezpośredniego. Przepis mówi o towarach i usługach „wykorzystywanych do wykonywania czynności opodatkowanych" i od dziesięcioleci zarówno TSUE, jak i NSA czytają go tak, że wystarczy związek pośredni, gdy wydatek stanowi element kosztów ogólnych działalności podatnika.

O odliczeniu rozstrzyga więc art. 86 ust. 1 (i ewentualnie art. 90 przy działalności mieszanej), a nie art. 88. Kto argumentuje inaczej, myli przedmiot faktury z jej skutkiem gospodarczym.

Na czym polega nasze stanowisko?

To nie jest świeży pomysł. To ugruntowana linia:

TSUE — sprawa C‑98/98 Midland Bank, C‑408/98 Abbey National, C‑16/00 CIBO Participations, C‑465/03 Kretztechnik, C‑104/12 Becker. Trybunał konsekwentnie: brak bezpośredniego związku z konkretną transakcją nie wyklucza odliczenia, jeżeli koszt wchodzi w zakres kosztów ogólnych i jest elementem cenotwórczym świadczeń podatnika.

NSA, wyrok z 8 marca 2022 r., I FSK 1760/18:

„O pośrednim związku dokonanych zakupów z działalnością podatnika można mówić wówczas, gdy zakup towarów i usług nie przyczynia się bezpośrednio do uzyskania przychodu przez podatnika (…) lecz przez wpływ na ogólne funkcjonowanie przedsiębiorstwa jako całości, przyczynia się do generowania przez dany podmiot obrotów".

NSA, wyrok z 9 października 2015 r., I FSK 1022/14 — pełna rekonstrukcja orzecznictwa TSUE w tym zakresie.

WSA w Krakowie, wyrok z 28 sierpnia 2013 r., I SA/Kr 459/13 — i to jest wyrok, który trafia w sedno naszej sprawy:

„Samo odszkodowanie nie stanowi czynności opodatkowanej, jednak usługa radcy prawnego związana z jego dochodzeniem podejmowana była w związku z szeroko rozumianą działalnością gospodarczą. (…) Zlecenie usługi radcy prawnemu w niniejszej sprawie było bowiem związane z działalnością gospodarczą i opodatkowaną skarżącego".

Wszystko to sprowadza się do zasady neutralności VAT wyrażonej w Dyrektywie 2006/112/WE: VAT ma obciążać konsumpcję, a nie przedsiębiorcę, który kupuje usługę na potrzeby swojej opodatkowanej działalności. Odmowa odliczenia oznaczałaby, że przedsiębiorca broniący majątku firmowego jest traktowany jak konsument. Tak nie jest.

Co realnie potwierdziły interpretacje z 2026 roku?

Dyrektor KIS uznał za prawidłowe stanowisko, że przedsiębiorcy przysługuje pełne prawo do odliczenia VAT z faktur pełnomocnika za:

• zastępstwo procesowe,
• doradztwo,
• sporządzanie pism procesowych,

w sprawach o:

• odszkodowanie za szkody górnicze w majątku wykorzystywanym w działalności opodatkowanej — w tym za utracone korzyści,
• roszczenia wobec kontrahentów z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy — w tym o zapłatę kar umownych.

Ten drugi punkt jest wart podkreślenia osobno, bo dotyczy praktycznie każdej firmy budowlanej: spór z inwestorem o zapłatę, spór z podwykonawcą o wady, naliczone kary umowne za opóźnienie. VAT od obsługi prawnej takich sporów też się odlicza.

Ile to realnie znaczy?

Honorarium 200 000 zł netto za prowadzenie sporu to faktura na 246 000 zł brutto.

Przy pełnym prawie do odliczenia realny koszt to 200 000 zł — 46 000 zł wraca w rozliczeniu VAT. To 18,7% mniej wypływu gotówki niż kwota z faktury (albo, patrząc od drugiej strony: 23% doliczone do honorarium w ogóle Cię nie obciąża).

Przy dużych  sporach, gdzie wchodzi w grę duże success fee, jest to pozycja niebagatelna.

Czego nie powiemy Ci w reklamie, a powiemy na spotkaniu?

Uczciwie — to rozwiązanie ma warunki i pułapki. Wszystkie są do przejścia, ale trzeba je zaadresować zanim podpiszesz pełnomocnictwo, a nie po zakończeniu procesu:

1. Faktura musi być wystawiona na firmę. To najczęstszy błąd przy szkodach górniczych. Nieruchomość bywa formalnie w majątku prywatnym właściciela, a działalność prowadzona jest „przy okazji". 

2. Majątek musi służyć działalności opodatkowanej. Jeśli budynek jest wykorzystywany również do czynności zwolnionych albo w części prywatnie, odliczenie przysługuje wyłącznie proporcjonalnie (art. 90 ustawy o VAT). Trzeba to policzyć, a nie założyć w ciemno.

3. Odszkodowanie policzą Ci netto — i to jest w porządku. Zgodnie z utrwaloną linią Sądu Najwyższego (uchwała z 22 kwietnia 1997 r., III CZP 14/97; uchwała 7 sędziów z 17 maja 2007 r., III CZP 150/06; uchwała z 11 września 2020 r., III CZP 90/19) odszkodowanie ustalane według cen obejmuje VAT tylko w zakresie, w jakim poszkodowany nie może obniżyć podatku należnego o naliczony. Decyduje prawna możliwość odliczenia, nie to, czy z niego skorzystałeś; przy odliczeniu częściowym odszkodowanie obejmuje nieodliczalną część podatku.

To nie jest strata — VAT odzyskujesz od urzędu, nie od kopalni. Ale kosztorys naprawy trzeba budować na kwotach netto od pierwszego pisma, inaczej roszczenie zostanie obcięte przez sąd.

4. Linia nie jest jednolita — i tego nikt Ci nie powie w reklamie. Istnieją rozstrzygnięcia idące w drugą stronę. Organy potrafią uznać usługę prawną za bezpośrednio przyporządkowaną sferze nieopodatkowanej i odmówić odliczenia albo przyznać je wyłącznie proporcjonalnie — tak np. w interpretacji IPPP1/443‑251/12‑4/PR (usługi prawne zmierzające do odszkodowania za naruszenie praw autorskich). Podobnie NSA w wyroku z 13 czerwca 2019 r., I FSK 677/17 (dochodzenie nabytych wierzytelności odszkodowawczych — odliczenia brak) oraz w wyroku z 13 marca 2020 r., I FSK 1875/15 (obsługa prawna obejmująca również czynności spoza VAT — tylko proporcja).

To nie podważa stanowiska, które opisaliśmy wyżej. Pokazuje, gdzie przebiega granica: liczy się, czy spór dotyczy Twojego majątku wykorzystywanego w Twojej opodatkowanej działalności. Jeśli tak — odliczenie się broni. Jeśli roszczenie kupiłeś od kogoś innego albo dotyczy sfery zwolnionej, sprawa wygląda inaczej.

5. Kary umowne: uwaga na zmianę stanowiska KAS. We wrześniu 2025 r. Szef KAS w interpretacji zmieniającej DOP7.8101.10.2025.FMLM uznał, że należność za wcześniejsze rozwiązanie umowy to nie odszkodowanie, lecz wynagrodzenie za usługę — podlegające VAT. Nie dotyczy to klasycznych kar za opóźnienie czy wady, ale kierunek jest wyraźny: nazwa „kara umowna" w umowie nie przesądza o skutkach w VAT. Zanim ustawisz roszczenie, trzeba sprawdzić, czy po Twojej stronie nie powstanie obowiązek podatkowy.

6. Interpretacja chroni tylko tego, kto ją ma. Interpretacja wydana innemu podatnikowi nie daje Ci nic poza argumentem w piśmie. Ochrona z art. 14k–14nb Ordynacji podatkowej — zasada nieszkodzenia — działa wtedy, gdy Twój stan faktyczny jest tożsamy z opisanym we wniosku złożonym przez Ciebie. Przy niejednolitej praktyce, o której mowa w pkt 4, to nie jest formalność. To jedyny sposób, żeby zamknąć temat na starcie, a nie tłumaczyć się z niego przy kontroli za trzy lata.

Nasze podejście

Nie prowadzimy sprawy o szkody górnicze jako „sprawy odszkodowawczej". Prowadzimy ją jako projekt finansowy Twojej firmy: roszczenie główne, utracone korzyści, koszty procesu — i strona podatkowa, ustawiona od pierwszego dnia tak, żeby VAT od obsługi prawnej nie był Twoim kosztem, a odszkodowanie nie zostało obcięte na sali sądowej z powodu źle policzonego kosztorysu.

Jesteśmy kancelarią adwokatów i doradców podatkowych w jednej strukturze. Dlatego wniosek o interpretację piszemy ci sami ludzie, którzy prowadzą Twój proces — a nie dwie firmy, które przerzucają się mailami i nie mogą dojśc do porozumienia.

Prowadzisz firmę na terenie objętym wpływami eksploatacji górniczej? Albo masz otwarty spór z inwestorem lub podwykonawcą?

Umów rozmowę. Na pierwszym spotkaniu powiemy Ci konkretnie: czy w Twojej konfiguracji odliczenie przejdzie, czy trzeba wcześniej coś poprawić i czy warto wystąpić o własną interpretację.